Pojemniki do zbiórki i recyklingu odpadów

Wzrastający poziom świadomości ekologicznej konsumentów świadczy o tym, że racjonalne zarządzanie strumieniem odpadów rozpoczyna się w gospodarstwach domowych. Wprowadzone w wielu krajach europejskich nakazy sortowania odpadów bytowych wywarły wpływ na zmianę zachowań konsumentów, na bardziej świadome dokonywanie wyboru produktów, metod ich pakowania, źródła pochodzenia oraz trwałości.

Selekcja u źródeł, czyli np. w gospodarstwach domowych, jest bardziej efektywna i korzystniejsza niż selekcja odpadów na składowisku, gdyż odpady te nie są jeszcze zabrudzone. Dla efektywnej segregacji odpadów ważne jest wygospodarowanie odpowiedniej przestrzeni do składowania w wydzielonych pojemnikach dla poszczególnych frakcji odpadów (szkło, plastiki, papier, puszki, resztki organiczne itp.). Bardzo istotne w systemie segregacji jest uwzględnienie odpadów niebezpiecznych, takich jak baterie i akumulatory oraz przeterminowane lekarstwa i środki chemiczne.

Konieczny nawyk kompostowania

Na ogół największą ilościowo frakcją wśród odpadów z gospodarstw domowych są odpady organiczne, w skład których wchodzą resztki żywnościowe oraz — w osiedlach zabudowy jednorodzinnej — odpady roślinne i ogrodnicze. Podlegają one biodegradacji i doskonale nadają się do kompostowania. Przekonanie mieszkańców do nawyku kompostowania odpadów organicznych w znacznym stopniu ogranicza tzw. mokrą frakcję śmieci, pozostawiając do wywozu jedynie odpady suche, łatwiejsze do selekcjonowania i dalszej obróbki.

Znacznie łatwiej jest wprowadzać system lokalnego kompostowania w obrębie niskiej zabudowy jednorodzinnej, z towarzyszącą zielenią przydomowych ogródków, oraz na terenach o zabudowie wielorodzinnej, lecz o ograniczonej ilości kondygnacji i utrwalonym statusie własności terenów zielonych. W zabudowie wielorodzinnej wysokiej wprowadzenie skutecznego systemu kompostowania i generalnie systemu segregacji odpadów staje się kłopotliwe — wymaga determinacji mieszkańców i pełnej dyscypliny w przestrzeganiu zasad sortowania. Znacznym utrudnieniem stają się istniejące zsypy śmietnikowe, w których następuje mieszanie wszystkich frakcji odpadów.

Pewne próby kompostowania w masowym budownictwie wielorodzinnym podjęto m.in. w Szwecji, propagując zarówno indywidualne kompostowniki balkonowe, jak i zbiorcze pojemniki kompostowe, umieszczane w przyziemiu w części wejściowej do budynków. Ze względu na specyficzny charakter mieszkańców wysokich komunalnych budynków wielorodzinnych systemu kompostowania nie udało się wprowadzić na szerszą skalę. Natomiast udanym przykładem są działania w duńskim miasteczku Slagelse, gdzie lokalna społeczność po trzyletniej akcji edukacyjnej przekonała się do systemu kompostowania odpadów organicznych oraz sortowania odpadóww kolorowych kontenerach, eksponowanych na ulicach jako elementy malej architektury.

Bezwodne toalety kompostowe

Inną metodą eliminacji odpadów organicznych „u źródła" jest integracja domowej gospodarki odpadami z domową gospodarką ściekową. Jednym z rozwiązań oszczędzających zużycie wody w gospodarstwach domowych jest stosowanie bezwodnych toalet kompostowych. Nowoczesny system wentylacji i odpowiednio wyprofilowany zbiornik kloaczny, umieszczany na najniższej kondygnacji budynku (na ogół jednorodzinnego, choć w Hamburgu system toalet kompostowych zastosowano również w budynku wielorodzinnym), „zasilany" jest niezależnym kanałem również odpadami organicznymi pochodzącymi z pomieszczenia kuchennego. W zbiorniku na specjalnie wyprofilowanym ruszcie na skutek przewietrzania powstaje naturalny kompost (humus), mający zastosowanie w ogrodnictwie lub pracach rekultywacyjnych.

Należy tutaj stwierdzić, że forma i charakter zabudowy determinują warunki wprowadzania systemów zbiórki odpadów. Niewątpliwie budownictwo niskie, o drobnej skali zabudowy, jest bardziej podatne na rozwiązania zdecentralizowane w gospodarowaniu odpadami i przez to być może bardziej przyjazne środowisku. W zespołach mieszkaniowych o drobnej skali zabudowy łatwiej jest wprowadzać system kompostowania i segregacji odpadów, łatwiej instalować alternatywne toalety kompostowe oraz — poprzez strukturę własności — szybciej zaczynają funkcjonować mechanizmy zachęty ekonomicznej, ze względu na finansową motywację prywatnych właścicieli domów do obniżania kosztów wywozu odpadów przez drastyczną redukcję ilości śmieci do wywiezienia. Zakładając, że celem jest ograniczanie pętli obiegu surowców, utylizacja odpadów — zamiast zataczać ogromny krąg „dom — przedsiębiorstwo zarządzające odpadami — składowisko odpadów śmieci" — w miarę możliwości powinna zamykać się w obrębie mieszkania, domu. kwartału lub osiedla.

Zobacz także

W jaki sposób unikać i ograniczać produkcję odpadów
Logistyczne aspekty transportu stałych odpadów komunalnych
Metody wykorzystania odpadów
Recykling odpadów opakowaniowych
Nowelizacja ustaw o opakowaniach i odpadach opakowaniowych

Istnieje cała gama rozwiązań technicznych i organizacyjnych, ułatwiających wdrażanie i późniejszą eksploatację systemów selekcjonowania i gromadzenia odpadów. Przedsiębiorstwa zajmujące się wywozem odpadów komunalnych poszukują efektywnych systemów zbiórki śmieci i ich segregowania. Ważnym czynnikiem jest zapewnienie homogeniczności selekcjonowanej frakcji odpadów. Przy tradycyjnym systemie wyspecjalizowanych kontenerów czystość frakcji uzależniona jest od samodyscypliny użytkowników i niemieszania ze sobą różnych odpadów. W Niemczech oraz w Holandii (np. w satelitarnej dzielnicy Amsterdamu Nieuw Sloten) wprowadzono system kontroli dostępu i poboru należności za pomocą kart magnetycznych do specjalistycznych pojemników przeznaczonych do selekcjonowania odpadów. Dzięki wprowadzeniu kart łatwo jest kontrolować i monitorować sposób wyrzucania odpadów, regulować czas przyjazdu „śmieciarki" i reagować na prowadzenie nieprawidłowej eksploatacji przez użytkowników.

Oprócz właściwego kształtu pojemników do zbierania odpadów oraz mechanizmów kontrolujących przebieg ich napełniania istotne jest właściwe umiejscowienie grupy pojemników w kontekście urbanistycznym. Zła lokalizacja pojemników, nieuwzględniająca właściwych promieni dojścia lub dojazdu, oraz zbyt rzadka sieć punktów segregacji odpadów albo za mała częstotliwość odbioru śmieci może być przyczyną złego funkcjonowania lub załamania systemu selektywnej zbiórki odpadów. Ponowne odbudowanie przychylności społecznej dla prowadzenia segregacji odpadów staje się bardzo kłopotliwe i czasochłonne.

Parki gromadzenia odpadów

Przykładami rozwiązań projektowych umożliwiających funkcjonowanie mechanizmów świadomego segregowania odpadów przez lokalną społeczność są tzw. parki gromadzenia odpadów. W Orebro (Szwecja) w centralnej części jednego z podwórek nowego osiedla mieszkaniowego zlokalizowano budynek gospodarczy, w którym znajdują się pralnia, garaż i warsztat dla rowerów oraz obudowane pojemniki do sortowania odpadów. W Ekolonii (Holandia) park odpadów skojarzono z miejscem mycia samochodów. Ważne jest, aby system segregacji ukazywać jako spójne, zintegrowane gospodarowanie odpadami, a nie tylko jako działania wybiórcze. Z tego powodu w początkowej fazie inwestycji budowlanej czy remontowej place budów w widocznym miejscu powinny eksponować kontenery do selektywnej zbiórki odpadów budowlanych. W Holandii wprowadza się zasadę segregacji odpadów na placu budowy, stosując kolorowe kontenery do gromadzenia odpadów budowlanych wg przyjętego podziału obowiązującego w danym regionie i mieście. W ten sposób m.in. wydziela się odpady niebezpieczne, nieulegające biodegradacji, materiały nadające się do recyklingu oraz materiały do ponownego użycia. Bazując na metodzie „dobrego przykładu", po zakończeniu inwestycji budowlanej lokalna społeczność szybko akceptuje system segregacji odpadów domowych.

Zgodnie z zasadą „myśl globalnie — działaj lokalnie", projektowanie domowego systemu segregacji odpadów nie będzie miało większego sensu bez interdyscyplinarnych działań systemowych, opierających się na zaplanowaniu całego procesu dochodzenia do efektywnego systemu minimalizacji odpadów — od skali mieszkania i budynku do planowania systemu w skali osiedla, dzielnicy, całego miasta i regionu.

�Recykling 7-8.2006